Meclis araştırması: trafik priminde tarife serbest, bonus-malus şirketin takdirinde; şikâyette ilk adres poliçeyi satan şirket

Kıbrıs Cumhuriyeti Meclisi'nin araştırma servisi, sigorta denetimi, motorlu araç sigortalarının fiyatlandırması ve tüketici şikâyetlerinin yönetimi üzerine karşılaştırmalı bir çalışma yayımladı. Çalışmaya göre adada trafik primleri yasayla düzenlenmiyor, bonus-malus uygulaması her şirketin takdirine bırakılmış durumda; şikâyette ise zincir şirketten başlayıp Sigorta Denetçisi ve Mali Ombudsman'a uzanıyor.

Kıbrıs Cumhuriyeti Meclisi'nin Araştırmalar, İncelemeler ve Yayınlar Servisi'ne bağlı Araştırma ve İnceleme Bölümü, sigorta şirketlerinin faaliyetini düzenleyen denetim çerçevesini, motorlu araç sigortalarının akdi, yenilenmesi ve fiyatlandırılmasına ilişkin verilerin toplanmasını ve sigorta sözleşmeleriyle ilgili tüketici şikâyetlerinin yönetim sürecini inceleyen bir araştırma yayımladı.

Araştırma, Lefkoşa seçim çevresi eski milletvekili Alexandra Attalidou'nun talebiyle hazırlandı. Amacı, ilgili uygulamaları kayda geçirmek, çözümlemek ve karşılaştırmalı olarak değerlendirmek; nihai hedef ise Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki denetim çerçevesinin iyileştirilmesi.

Çalışma kapsamında Avrupa Parlamento Araştırma ve Dokümantasyon Merkezi'ne (ECPRD) üç başlıkta soru yöneltildi: sigorta şirketlerinin faaliyetinin denetimi; motorlu araç sigortalarının akdi, yenilenmesi ve fiyatlandırılmasına ilişkin verilerin — özellikle hasar oranı, hasar sıklığı ve yaş grubuna göre ortalama hasar maliyetinin — toplanması ve değerlendirilmesi; ve sigorta sözleşmelerine ilişkin şikâyetlerin yönetimi.

Denetim kimde, yetkisi nereye kadar

Araştırmaya göre adada sigorta sektörünün yetkili denetim otoritesi Sigorta Denetçisi (Έφορος Ασφαλίσεων). Denetçi, yetkilerini 2016 tarihli Sigorta ve Reasürans İşleri ve Diğer İlgili Konular Yasası'ndan — 38(I)/2016 sayılı Yasa — alıyor. Yasa, sigorta ve reasürans işlerinin üstlenilmesini, yürütülmesini ve denetimini olduğu kadar sigorta ürünlerinin dağıtımını da düzenliyor.

Denetim, öngörücü ve orantılı bir yaklaşıma dayanıyor; işletmelerin risklerine odaklanıyor ve yerinde olmayan (offsite) denetimlerle yerinde (onsite) denetimlerin bileşimini içeriyor. Denetçi ruhsat veriyor, askıya alıyor ya da geri alıyor; idari yaptırım uyguluyor.

Yasanın 38 ve 39'uncu maddeleri Denetçi'ye bilgi toplama ve değerlendirme yetkisi veriyor. 38'inci madde uyarınca Denetçi, sunulacak bilginin niteliğini, kapsamını ve biçimini ve sunum sıklığını belirleyebiliyor. Araştırmada ayrıca Denetçi'nin aracılar ya da üçüncü taraflar aracılığıyla akdedilen sözleşmelere ilişkin bilgi toplayabildiği, denetçi ve aktüer gibi dış uzmanlardan veri isteyebildiği belirtiliyor.

Trafik priminde tarife serbest

Araştırmanın acenteyi doğrudan ilgilendiren bulgusu motorlu araç mali sorumluluk sigortasında: Kıbrıs'ta primler yasal düzenlemeye tabi değil ve sigorta şirketleri serbest tarife rejiminde çalışıyor.

Bonus-malus gibi sistemlerin uygulanması ve hasarsızlık geçmişinin değerlendirilmesi de her sigorta şirketinin takdirine bırakılmış durumda. Yani aynı sürücü için iki şirketin hasarsızlık indirimi farklı olabiliyor ve bu fark yasadan değil şirket politikasından doğuyor.

Şikâyette zincir: önce şirket, sonra denetçi

Araştırma, Sigorta Denetçisi'nin yetkisinin sınırını da çiziyor: Denetçi yargıç gibi hareket edemiyor, sigortalı ile şirket arasındaki özel uyuşmazlıkları çözemiyor, tazminat ödenmesine hükmedemiyor ve poliçe şartlarını yorumlayamıyor. Bu yetki Kıbrıs Cumhuriyeti'nin yetkili mahkemelerine ait.

Tüketicinin izleyeceği sıra şöyle tarif ediliyor: şikâyet önce sigorta şirketine sunulur; şirket 15 iş günü içinde, şikâyetin niteliği gerektiriyorsa en geç 45 gün içinde yanıt vermekle yükümlüdür. Zamanında ya da tatmin edici yanıt gelmezse Sigorta Denetçisi'ne başvurulabilir; Denetçi başvuruyu denetim yetkileri çerçevesinde değerlendirir.

Uyuşmazlık yine çözülmezse yurttaşlar Mali Ombudsman'a — Mali Nitelikli Uyuşmazlıkların Mahkeme Dışı Çözümü Tek Organı'na — başvurabilir ya da yetkili mahkemelere gidebilir.

Karşılaştırma: felsefe ortak, kurum farklı

Karşılaştırmalı incelemeye göre ele alınan ülkeler sigorta denetiminin temel felsefesinde büyük ölçüde örtüşüyor. Neredeyse bütün ülkelerde denetim önleyici, ileriye dönük ve risk temelli; Solvency II çerçevesiyle bağlantılı ve öncelikle şirketlerin ödeme gücünü, sermaye yeterliliğini, doğru yönetişimi, etkin risk yönetimini ve sigortalıların korunmasını amaçlıyor.

Buna göre denetim biçimsel bir hukuka uygunluk kontrolüyle sınırlı kalmıyor; şirketlerin mali durumunun ve işleyişinin, birçok durumda da ticari davranışının daha geniş bir değerlendirmesini içeriyor. Bu genel yakınlaşmaya karşın denetimi hangi kurumun yürüttüğü ve yetkilerin ne ölçüde tek elde toplandığı ülkeden ülkeye değişiyor.

Değerlendirme

Bu araştırmanın acente masası açısından değeri, iki şeyi aynı belgede yan yana koymasıdır: fiyatın serbest olduğu ama şikâyetin kurallı olduğu bir düzen. Trafik priminde tarifeyi ve hasarsızlık indirimini şirket belirliyor; buna karşılık müşteri şikâyet ettiğinde süre sınırı yasayla belli: 15 iş günü, istisnaen 45 gün.

Acente tam bu iki kural arasında duruyor. Fiyat farkını açıklamak zorunda kalan da, şikâyet süresinin işlediğini müşteriye anlatması gereken de o. Bonus-malus şirketin takdirindeyse, aynı hasarsızlık geçmişinin neden farklı fiyat ürettiğini anlatmak aracının işidir.

Denetçi'nin tazminata hükmedemediği, poliçe şartını yorumlayamadığı da bu belgede açıkça yazılı. Bu, şikâyet eden sigortalının beklentisini baştan doğru kurmak bakımından önemli: Denetçi'ye başvuru bir dava değildir, denetim dosyasına giren bir bildirimdir.

Araştırmanın meclis tarafından, bir milletvekili talebiyle yaptırılmış olması da kayda değer. Bu gazetenin 8 Eylül 2026 tarihli Kıbrıs sayısında denetimin 2029'dan itibaren Merkez Bankası'na geçeceği işlenmişti; elinizdeki araştırma, o devir öncesinde mevcut çerçevenin nerede durduğunu kayda geçiriyor.