Sistem açısından önemli sigortacı ölçüsü değişti: ağırlık aktiflere kaydı
Bir sigorta şirketinin battığında sistemi sarsacak kadar önemli sayılıp sayılmayacağı yeniden ölçülecek. Merkez Bankası ölçütleri sadeleştirdi ve ağırlığı kaydırdı: toplam aktiflerin payı yüzde 20'den yüzde 30'a çıktı, portföy çeşitliliği yüzde 10'da kaldı. Yani büyüklük, dengeli olmaktan üç kat daha belirleyici. Karar 28 Temmuz 2026 tarihli, duyuru 4 Eylül'de yapıldı.
Karar ne diyor
Azerbaycan Merkez Bankası İdare Heyeti'nin 28 iyul 2026 tarihli 33/2 numaralı kararıyla "Sığortaçının sistem əhəmiyyətli sığortaçı kimi qiymətləndirilməsi Meyarları" değiştirildi. Kararı Merkez Bankası Başkanı Taleh Kazımov imzaladı.
Merkez Bankası'nın 4 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre yeni çerçeve, bir sigortacının finansal sistemi hangi yollardan etkileyebileceğini üç düzeyde ele alıyor: sigorta sistemi düzeyi, finansal sistem düzeyi ve diğer ilgili ölçütler.
Değişikliğin iki yönü var. Birincisi sadeleştirme: piyasa katılımcısının sistem açısından önemli sayılması için bakılan kategori sayısı dörtten üçe, gösterge sayısı sekizden altıya indirildi. İkincisi ağırlık kayması: toplam aktifler göstergesinin ağırlığı yüzde 20'den yüzde 30'a çıkarıldı.
Altı gösterge ve ağırlıkları
Yeni yöntemde bir sigortacının sistem açısından önemi altı gösterge üzerinden hesaplanıyor. En yüksek ağırlık toplam aktiflerde: yüzde 30.
Diğerleri şöyle sıralanıyor: ülke içinden kabul edilen reasürans primleri yüzde 25, sigortacının finansal kuruluşlarda yerleştirdiği varlıklar yüzde 15, menkul kıymet dolaşımı yüzde 10, sigorta konusu nesnelerin toplam sayısı yüzde 10, sigorta ve reasürans portföyünün çeşitliliği yüzde 10.
Yalnız reasürans faaliyeti gösteren şirketlerde sigorta konusu nesne sayısı göstergesi uygulanmıyor; o göstergenin yüzde 10'luk ağırlığı portföy çeşitliliğine ekleniyor. Karşılıklı sigorta cemiyetleri bu değerlendirmenin dışında tutuluyor.
Eşik, hesaplama ve liste
Hesaplanan toplam sistem önemi indeksi yüzde 15 ve üzerinde olan sigortacılar sistem açısından önemli sayılıyor.
Hesaplamada her gösterge için sigortacının ve sigorta sektörünün bütününün son üç yıla ait göstergelerinin aritmetik ortalaması esas alınıyor. Üç yıldan kısa süredir faaliyette olan şirketler için faaliyet gösterdikleri yılların raporları temel alınıyor.
Sistem açısından önemli sigortacıların listesi her yıl 1 Eylül'e kadar Merkez Bankası İdare Heyeti kararıyla onaylanıyor. Karardan sonraki beş iş günü içinde ilgili şirkete bildirim yapılıyor.
Açık kalan sorular
Sekiz göstergeden hangi ikisinin çıkarıldığı ve dört kategoriden hangisinin kaldırıldığı, duyuruda ve konuyu aktaran kaynaklarda belirtilmiyor.
2026 yılı için sistem açısından önemli sayılan sigortacıların listesi kamuoyuna açıklanmış değil. Kural, listenin 1 Eylül'e kadar onaylanmasını öngörüyor; onaylanan listenin yayımlanıp yayımlanmayacağına dair bir ifade yer almıyor.
Sistem açısından önemli sayılmanın şirkete hangi ek yükümlülükleri getirdiği — ilave sermaye, ayrı raporlama ya da farklı denetim rejimi — bu duyurunun konusu değil.
Değerlendirme
Bu karar teknik görünüyor ama içinde bir tercih var. Toplam aktiflerin ağırlığı yüzde 20'den yüzde 30'a çıkarken portföy çeşitliliği yüzde 10'da kaldı. Yani bir şirketin sistem açısından önemli sayılmasında büyüklüğü, dengeli olmasından üç kat fazla belirleyici hâle geldi.
Bunun bir mantığı var: büyük şirket düştüğünde daha çok poliçe sahibi etkilenir. Ama tek başına büyüklük, riskin nerede biriktiğini her zaman göstermez. Tek bir branşta yoğunlaşmış orta ölçekli bir şirket, o branşta ters bir yıl geldiğinde büyük ve dağınık bir şirketten daha kırılgan olabilir. Yeni ölçüde bu ihtimalin ağırlığı yüzde 10.
İkinci mesele listenin kendisi. Kural, listenin her yıl 1 Eylül'e kadar onaylanmasını istiyor ve bugün itibarıyla 2026 listesi kamuya açıklanmış değil. Poliçesini yenileyen bir vatandaş, şirketinin bu listede olup olmadığını bilmiyor.
Bunu söylerken kimseyi suçlamıyoruz. Ölçütün sadeleşmesi ve üç düzeyli çerçeve doğru yönde adımlar. Beklentimiz iki maddeden ibaret: sistem açısından önemli sayılan sigortacıların listesi yayımlansın ve bu sıfatın şirkete getirdiği ek yükümlülükler tek bir metinde toplansın. Sistem açısından önemli olmak yalnız denetleyicinin bildiği bir bilgiyse, sigortalı için bir anlamı olmaz.
