Dərman vədi verildi, qaydalar yazıldı, siyahı hələ dərc olunmayıb
İcbari tibbi sığortanın ambulator müalicədə yazılan dərmanları ödəməsi üçün mexanizm 2025-ci ilin oktyabrında quruldu. Ödənişin məntiqi belədir: eyni təsiredici maddənin ən ucuzu tam qarşılanacaq, daha bahalısını seçən aradakı fərqi özü ödəyəcək. Amma ödəniləcək dərmanları göstərən pozitiv siyahı bu gün hələ də dərc olunmayıb.
Mexanizm necə qurulub
Nazirlər Kabineti 2025-ci il oktyabrın 23-də dərman təminatı və kompensasiya mexanizmlərini tənzimləyən qaydaları təsdiqlədi. Əsaslandırma rəsmi ifadə ilə belə qoyuldu: dərmanlara əlçatanlığı artırmaq, tibbi sığorta sistemində şəffaflığı və maliyyə dayanıqlığını gücləndirmək.
Hansı dərmanın qarşılanacağını Pozitiv Siyahı müəyyən edəcək. Siyahını İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi hazırlayır; siyahıda dərmanın təsiredici maddəsi, dozası, hansı xəstəlikdə istifadə olunduğu və kompensasiya dərəcəsi yer alacaq. Siyahı rübdə bir yenilənəcək və Agentliyin rəsmi səhifəsində dərc olunacaq.
Ödənişin qaydası sadədir, amma nəticəsi həlledicidir: hər təsiredici maddə üzrə ən aşağı qiymətli dərmanın dəyəri sığorta tərəfindən tam qarşılanacaq. Sığortaolunan eyni təsiredici maddənin daha bahalı ekvivalentini seçərsə, aradakı fərqi özü ödəyəcək.
Dərman yalnız ambulator müalicədə, həkimin elektron resepti ilə alına biləcək. Resept informasiya sistemi vasitəsilə ötürüləcək və dərman Agentliklə müqavilə bağlamış apteklərdən veriləcək. Müqaviləli apteklər vətəndaşın tanıya bilməsi üçün xüsusi loqo ilə işarələnəcək.
Təqvim iki dəfə danışıldı
İlk mərhələdə ürək-damar xəstəliklərində istifadə olunan dərmanların, xüsusən təzyiq dərmanlarının əhatə olunması planlaşdırılır. Sonrakı illərdə həzm və tənəffüs sistemi xəstəliklərinin əlavə edilməsi nəzərdə tutulur.
2026-cı il fevralın 24-də Milli Məclis "Tibbi sığorta haqqında" qanuna dəyişiklik edərək əlavə ödənişin tətbiqinin başlanğıcını 2026-cı il yanvarın 1-dən 2027-ci il yanvarın 1-nə keçirdi. Əlavə ödəniş, sığortanın qarşılamadığı və xəstənin birbaşa tibb müəssisəsinə və ya aptekə ödədiyi hissəni ifadə edir.
2026-cı il iyulun 14-də Məclis üçüncü oxunuşda bir sıra dəyişikliyi də qəbul etdi: əməliyyatların elektron qaydada həyata keçirilməsi, ambulator müalicədə dərmanların elektron resept əsasında verilməsi, sığorta şəhadətnaməsinin elektron formada yaradılması və İcbari tibbi sığorta fondunun qanuna daxil edilməsi.
Bu dəyişikliklərin əsası kimi Prezidentin 2026-cı il martın 19-da imzaladığı, icbari tibbi sığorta sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı fərmanı göstərildi.
Bu gün harada dayanır
Agentlik rəsmisinin açıqlamasına görə pozitiv siyahı hazırlanır; təsdiqləndikdən sonra dərmanlara dair bütün məlumatlar rəsmi səhifədə yerləşdiriləcək.
Hazırlıq işləri də sadalanıb: kompensasiya ediləcək dərmanların müəyyən edilməsi, klinik və farmakoiqtisadi qiymətləndirmə metodologiyasının tətbiqi, pozitiv siyahının hazırlanması və müqaviləli aptek şəbəkəsinin formalaşdırılması. Sistemin bu hazırlıqlar və müvafiq normativ sənədlər tamamlandıqdan sonra mərhələli şəkildə tətbiq olunacağı bildirilib.
Bu yazının hazırlandığı 2026-cı il sentyabrın 5-i tarixinə Agentliyin rəsmi səhifəsində dərc olunmuş pozitiv siyahı yoxdur. Siyahının nə vaxt dərc olunacağına dair açıqlanmış tarix də yoxdur.
Arxadakı pul
Vədin böyüklüyünü anlamaq üçün fondun öz büdcəsinə baxmaq lazımdır. Prezident İcbari tibbi sığorta fondunun 2026-cı il büdcəsini 2025-ci il dekabrın 29-da təsdiqlədi.
Rəqəmlər belədir: fondun 2026-cı il xərcləri 2 milyard 621,5 milyon manat, ötən illə müqayisədə 10,9 faiz azdır. Bunun 1 milyard 976 milyon manatının fondun öz gəlirləri hesabına qarşılanması gözlənilir — 23,2 faiz azalma. Qalan 645,5 milyon manat isə ötən ildən istifadə olunmamış qalıqdan gələcək; bu maddə 74,5 faiz artıb.
Dövlət büdcəsindən fonda ayrılan pay 900 milyon manat, yəni dövlət büdcəsi xərclərinin 2,2 faizidir. Bu, 2025-ci il üçün təsdiq edilmiş proqnozdan 36,5 faiz azdır.
Yəni xidmətlər zərfi genişlənərkən və dərman təminatı gündəmdə ikən fondun gəliri daralır, aradakı fərq isə keçmiş ilin yığılmış qalığından bağlanır.
Değerlendirme
Bu xəbərdə ən çox yanlış anlaşılacaq cümlə "dərmanlar sığorta ilə qarşılanacaq" cümləsidir. Mexanizm istinad qiyməti üzərində qurulub: sığorta eyni təsiredici maddənin ən ucuzunun dəyərini ödəyir. Vətəndaşın cibindən çıxacaq məbləği xəstəliyi deyil, əlinə verilən reseptdəki markanın qiyməti müəyyən edəcək. Bu, pis quruluş deyil — bir çox ölkədə belə işləyir. Amma insanların bunu aptekdə öyrənməsi pisdir.
Gecikmənin özünü qüsur kimi yazmırıq. Klinik və farmakoiqtisadi qiymətləndirmə ciddi işdir; tələsik hazırlanmış siyahı, gec hazırlanmış siyahıdan daha çox zərər verir. Ölçüsüz pozitiv siyahı səhv dərmanı ucuz olduğu üçün önə çıxarar.
Amma təqvim sürüşərkən xəstə dərmanını almağa davam edir. Qeyri-müəyyənliyin xərci qurumda deyil, hər ay təzyiq dərmanını öz pulu ilə alan adamda yığılır. Onun bilmək istədiyi şey siyahının metodologiyası deyil, öz növbəsinin nə vaxt gələcəyidir.
Bir də pul tərəfi var. Fondun xərci 10,9, gəliri 23,2 faiz azalarkən kəsirin keçmiş ilin qalığından bağlanması bu ilə məxsus həlldir; qalıq hər il təkrarlanan gəlir maddəsi deyil. Genişlənən vədin arxasında daralan mənbə dayananda soruşulacaq şey ittiham deyil, təqvimdir: dərman təminatı hansı pulla, hansı ildə?
Üç şey istəyirik, üçü də mümkündür: Pozitiv siyahının dərc olunma tarixi elan edilsin. Hansı xəstəlik qrupunun hansı ildə əhatə olunacağı cədvəllə açıqlansın. Və resept yazılarkən həkimin ekranında "sığorta bu qədərini ödəyir, siz bu qədərini ödəyirsiniz" sətri görünsün; çünki həmin fərqi öyrənməyin doğru yeri aptek növbəsi deyil, müayinə otağıdır.
