Yapay Zeka Eksper Olunca: Tarafsızlık Sorusu Değişiyor mu?

Eksper Tartışması Bitmeden Yeni Bir Oyuncu Sahneye Girdi

Eksper tarafsızlığı üzerine sürdürdüğümüz tartışma henüz tazeyken sektörden önemli bir duyuru geldi. Bir sigorta şirketi, Haziran 2026 itibarıyla araç hasar tespitini yapay zekaya devredeceğini açıkladı. Göçük, çizik, kırık, deformasyon; tüm bu hasarlar artık bir algoritma tarafından değerlendirilecek.

Bu, sektör için gerçek anlamda ileri bir hamle. Dijitalleşmenin sigortacılığa yansıması kaçınılmazdı ve bu adım, Türkiye'de insurtech alanındaki en somut gelişmelerden biri olarak kayıtlara geçecek. Ancak her teknolojik ilerleme beraberinde yeni sorular getiriyor. Ve bu sorular, eski sorulardan daha az önemli değil.

İnsan Ekspere Sorduğumuz Soruyu Yapay Zekaya da Sormak Zorundayız

Eksper tarafsızlığı tartışmasının özü şuydu: Eksperi kim atıyor, kim ödüyor, kimin çıkarına karar veriyor? Bu sorular meşruydu. Vatandaşın hakkını korumaya yönelik, yerinde sorulardı.

Şimdi aynı soruları yapay zeka için sormak hem bir hak hem de bir zorunluluk haline geliyor:

• Yapay zekayı kim eğitti?

• Eğitim verisi nereden geldi, hangi hasarlar sisteme öğretildi?

• Algoritma sigorta şirketinin lehine mi, sigortalının lehine mi karar verme eğilimi taşıyor?

• Hatalı veya eksik tespit durumunda vatandaş itiraz edebilecek mi?

• İtiraz mekanizması gerçek anlamda işlevsel mi, yoksa şekli bir süreç mi?

Bu sorular teknik değil, yapısal sorulardır. Yapay zekanın bir insan kadar ya da daha fazla hata yapabileceğini, dahası önyargı taşıyabileceğini artık bilim dünyası da kabul ediyor. Algoritmaların tarafsız olduğu varsayımı, bugün geçerliliğini yitirmiş bir inanç.

Şeffaflık Olmadan Hiçbir Sistem İşlemez

Yapay zeka destekli hasar tespitinin başarısı, yalnızca doğruluk oranına bağlı değil. Sistemin vatandaş gözünde meşruiyet kazanması için şeffaflık zorunlu bir koşul.

Şeffaflıktan kastımız şu:

• Sistemin nasıl çalıştığı kamuoyuyla paylaşılmalı.

• Hangi parametrelere göre karar verildiği açıklanmalı.

• Hata oranları ve itiraz sonuçları periyodik olarak yayımlanmalı.

• Bağımsız bir denetim mekanizması kurulmalı.

Sigorta şirketinin bu adımı atması cesaret istiyor. Ancak sistemi yalnızca hız ve maliyet avantajı üzerine kurmak, uzun vadede güveni zedeleyebilir. Vatandaş, kendisini etkileyen bir karara neden ve nasıl ulaşıldığını bilmek istiyor. Bu istek, dijital çağda daha da meşru bir hal alıyor.

Avrupa Birliği'nin yapay zeka düzenlemeleri bu ihtiyacı çoktan fark etti. Yüksek riskli yapay zeka sistemleri arasında sayılan sigorta hasar değerlendirme uygulamaları, AB'nin yapay zeka yasası kapsamında açıklanabilirlik ve şeffaflık yükümlülüklerine tabi tutuluyor. Türkiye'de benzer bir düzenleyici çerçevenin oluşturulması artık ertelenebilir bir konu değil.

Sektör İçin Bir Fırsat Penceresi

Yapay zeka destekli hasar tespiti, doğru kurgulandığında hem sigorta şirketleri hem de sigortalılar için kazanım üretebilir. Daha hızlı tespit, daha az bürokratik sürtüşme, tutarlı kararlar. Bunların hepsi gerçek avantajlar.

Ama bu fırsatın gerçeğe dönüşmesi için sektörün birkaç adım öne gitmesi gerekiyor:

• Yapay zeka kararlarına itiraz için bağımsız ve erişilebilir bir kanal oluşturulmalı.

• Sigortalıya kararın gerekçesi sade bir dille iletilmeli.

• Sistem periyodik olarak bağımsız denetçiler tarafından gözden geçirilmeli.

• Tüketici örgütleri ve düzenleyici kurumlar sürece dahil edilmeli.

Teknoloji, sorunları çözmek için araçtır. Ancak araç doğru tasarlanmaz, denetlenmez ve şeffaf kılınmazsa yeni sorunların kaynağı haline gelebilir.

Sonuç: Bilgi Hakkı Algoritmaya Rağmen Geçerli

Eksper tarafsızlığı serimizi bu noktada kapatırken bir gerçeğin altını çizmek gerekiyor. Tartışmanın odağı değişti, ama özü aynı kaldı: Vatandaşın kendi sigortasında ne olduğunu anlama ve itiraz etme hakkı, kararı veren ister insan ister algoritma olsun, vazgeçilmezdir.

Bir sigorta şirketinin bu adımı atması sektör için olumlu bir sinyal. Haziran 2026, bu alanda bir kırılma noktası olabilir. Ancak o tarihe kadar şeffaflık, itiraz mekanizmaları ve bağımsız denetim konularında somut adımlar atılması gerekiyor.

İnsan ekspere sorduğumuz soruyu yapay zekaya da sormak zorundayız. Bilgi haktır. Ve bu hak, dijital çağda daha da değerli.