Sigorta Eksperi Krizi: Günde 24 Dosya, 20 Dakika, Bağımsızlık Sorunu

Rakamlar Tablonun Tamamını Anlatıyor

Türkiye sigorta sektörü 4,2 trilyon lira büyüklüğe ulaştı. Bu rakam, sektörün ekonomideki ağırlığını net biçimde ortaya koyuyor. Ancak bu büyüklüğün temelinde duran mekanizma, yani hasar tespiti, ciddi bir yapısal kırılganlık barındırıyor.

Bir kaza gerçekleştiğinde vatandaşın hakkını belirleyen kişi sigorta expisidir. Bu tanım hem teknik hem de hukuki açıdan son derece kritik bir sorumluluğa işaret eder. Peki bu sorumluluğu taşıyan sistemin kapasitesi gerçekten yeterli mi?

Türkiye'de aktif olarak çalışan sigorta eksperi sayısı 1845. Yıllık hasar dosyası sayısı ise 15 milyon civarında. Yüzde 10 fire payı düşüldüğünde geriye 13,5 milyon dosya kalıyor. Bu dosyaları 1845 ekspere böldüğünüzde ortaya çıkan rakam, eksper başına yılda 7.300 dosya.

300 iş gününe yayıldığında bu sayı, günlük 24 dosya anlamına geliyor. Sekiz saatlik iş gününde her dosyaya düşen süre ise yalnızca 20 dakika.

20 dakikada yol incelemesi yapılacak, fotoğraf analiz edilecek, rayiç araştırması tamamlanacak, değer kaybı hesaplanacak ve rapor yazılacak. Bu fiziksel olarak mümkün değil. Rakamlar, sistemin birinci kırılma noktasını açıkça gösteriyor: fiziksel imkânsızlık.

Yönetmelik Atamayı Bağımsızlaştırdı, Ödemeyi Değil

Şubat ayında yayımlanan Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği önemli bir adım içeriyor. Atamaları artık EKSİST adlı merkezi sistem gerçekleştiriyor. Sıralı atama modeli, doğrudan seçimin önüne geçmesi bakımından olumlu bir gelişme.

Ancak yönetmeliğin 14. maddesi kritik bir çelişkiyi barındırıyor. Ekspere ödenen ücret hâlâ sigorta şirketi tarafından karşılanıyor. Üstelik aynı maddenin 6. fıkrasına göre ekspertiz ücreti, hasar tutarıyla doğrudan ilişkilendiriliyor.

Sonuç şu: Atama bağımsız hale geldi, ancak ödeme bağımlı kalmaya devam ediyor. Experin geliri, hasar miktarına göre şekilleniyor ve bu geliri hâlâ sigorta şirketi ödüyor. Bu yapı içinde tarafsızlık, yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda yapısal olarak da zedeleniyor.

Sigorta Tahkim Komisyonu rakamları bu tablonun somut yansıması niteliğinde. Komisyona taşınan uyuşmazlıklarda vatandaşın yüzde 66,5 oranında haklı çıkması, hasar tespiti sürecinde ciddi sorunlar yaşandığına işaret ediyor.

Vatandaş Ekspertiz Ücretini Zaten Ödüyor

Konunun en az bilinen boyutu bu. Bir sigorta poliçesi satın alındığında primin içinde birden fazla kalem bulunur:

• İşletme maliyeti

• Tazminat rezervi

• Komisyon

• Kâr marjı

• Ekspertiz maliyeti

Vatandaş, ekspertiz ücretini zaten prim içinde ödüyor. Ancak bu kalem görünür değil. Poliçe üzerinde ayrıca gösterilmiyor. Sigorta şirketi bu fonu kendi bünyesinde tutuyor ve experin ödemesini oradan karşılıyor.

Bu yapı devam ettiği sürece ödeyenin beklentisi ile tarafsız tespiti arasındaki gerilim ortadan kalkmıyor.

Bağımsız Ekspertiz Havuzu: Teknik Olarak Uygulanabilir Bir Model

Mevcut sistemin dönüştürülmesi için önerilen model hem teknik hem de finansal açıdan uygulanabilir görünüyor.

Her sigorta poliçesine küçük bir fon kalemi ekleniyor: prim tutarının yüzde 1 ila yüzde 1,5'i. Bu kalem zaten prim içinde fiilen var. Tek fark, bu tutarın ayrı bir hesaba aktarılması.

Bu fon, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi bünyesinde ya da Türkiye Sigortacılar Birliği nezdinde bağımsız bir havuzda toplanıyor. Hasar gerçekleştiğinde vatandaş experi bizzat talep ediyor. EKSİST sıralı atamayı yapıyor. Experin ücreti ise sigorta şirketinden değil, bağımsız havuzdan ödeniyor.

Bu modelde sigorta şirketi ile exper arasında herhangi bir parasal ilişki kalmıyor. Sistem 3 farklı kanaldan bağımsızlığını sağlamış oluyor:

• Atama bağımsız: EKSİST sıralı sistem

• Ödeme bağımsız: Havuzdan karşılanıyor

• Talep bağımsız: Vatandaş kendi çağırıyor

Bu yapı hayata geçtiğinde, hasar tespiti sürecindeki çıkar çatışması yapısal olarak ortadan kalkıyor. Tahkim komisyonunun iş yükü azalıyor. Vatandaşın yargıya taşıma maliyeti düşüyor. Sektörün uzun vadeli güvenilirliği ise güçleniyor.

Sonuç: Sigortacılık Adalet İşidir

Türkiye'de sigorta sektörü ölçek olarak büyüdü. Ancak büyüklük tek başına güven anlamına gelmiyor. Güven, adil hasar tespitinden geçiyor. Adil hasar tespiti ise bağımsız ekspertizden geçiyor.

Mevcut rakamlar ortada: 1845 eksper, 13,5 milyon dosya, günde 24 dosya, 20 dakika. Bu tablo sürdürülebilir değil. Atama bağımsızlaştı ama ödeme bağımlı kaldığı sürece yapısal sorun devam ediyor.

Çözüm teknik değil, tercih meselesi. Vatandaşın prim içinde zaten ödediği ekspertiz maliyeti, bağımsız bir havuza aktarılıyor. Sigorta şirketi ile exper arasındaki mali bağ kesiliyor. Sistem işliyor.

Sigortacılık, risk paylaşımından önce bir adalet mekanizması. Adaletin temeli bağımsızlık. Bağımsızlığın temeli ise ödeyenin kim olduğu sorusuna verilen yanıt.